Đăng bởi: leminhtam | Tháng Tám 13, 2015

Chuyện các cháu ở Trại Nhi đồng kể (10)

NHỮNG NĂM THÁNG Ở TRẠI NHI ĐỒNG CÔ TỤY PHƯƠNG

Bùi Hồng Thúy và Bùi Hồng Thắng là trại viên Trại Nhi đồng Miền Bắc thời kỳ 1962-1964, trại viên Trại Sơ tán Vĩnh Phú thời kỳ 1965-1972. Các bạn là con cô Bích Thủy công tác tại NXB Phụ nữ của HLHPNVN và chú Bùi Kính Thăng – Phó Bí thư Đảng ủy NXB Sự thật hồi bấy giờ. Hồng Thúy sau này cũng là Trưởng Ban Quốc tế NXB Chính trị Quốc gia.

Những năm tháng ở Trại Nhi đồng Miền Bắc

Tôi bắt đầu đi trại từ trại Nhi đồng miền Bắc, năm lên ba tuổi, đó là năm 1962, đến năm 1964 đáng lẽ chúng tôi lên học lớp A thì phải đi sơ tán. Tôi học cùng lớp với Thanh Hương con cô Hiên, Quang Minh con cô Khanh, Lan Hương con cô Ang, Chí Tâm con cô Cam,…

Tôi vào trại sớm hơn quy định mấy tháng vì lúc đó mẹ tôi bận em nhỏ, vừa làm việc, vừa đi học bổ túc văn hóa, đôi khi còn phải đi công tác các tỉnh nữa. Một hôm, chúng tôi đang chơi ở sân, trước cửa lớp, tôi đứng ở nhà nối giữa nhà ngủ với lớp học thì mẹ Lan Nhung dẫn Việt Hoa đến nhập Trại. Khi mới đến trại ai mà chẳng bỡ ngỡ và bịn rịn khi phải chia tay bố mẹ. Tôi không nhớ rõ lắm lúc đó cô Cúc hay cô Tú gọi tôi đang đứng chơi gần đó bảo tôi dẫn Việt Hoa vào lớp và cùng chơi với bạn. Từ đó chúng tôi trở thành đôi bạn cho đến bây giờ. Việt Hoa là người bạn đầu tiên trong cuộc đời tôi.

Năm đầu tiên lớp C thì phải, chúng tôi học cô Tú và cô Cúc, lên lớp B tôi học cô Lệ, đó là khi học ở trên lớp, còn buổi đêm có hai bác lớn tuổi chăm sóc, tôi nhớ nhất là bác Sầm người Huế. Bác Sầm có một người cháu, anh ấy rất hay trêu tôi bằng cách đứng đằng sau khi tôi không để ý thì nhấc tôi lên, mỗi lần như vậy tôi lại thét lên. Các bác trông buổi đêm thường phải đi tua mỗi tối mấy lượt để xem các cháu ngủ ra sao, mùa Đông có đạp chăn ra không, có ai bị ho bị sốt không. Tôi nhớ có đêm người nóng, khó chịu tôi chui xuống đất nằm, nửa đêm bác Sầm lại phải bế tôi lên giường.

Hồi đó ở trại các bác các cô trồng nhiều cây ăn quả. Từ lớp học của tôi sang lớp vỡ lòng có con đường nhỏ hai bên trồng nhiều cây khế, và khi nào có quả các cô lại cho chúng tôi ăn kiểu đét xe sau mỗi bữa ăn. Mỗi buổi chiều sau khi ăn uống và tắm giặt sạch sẽ, các cô lại mở cửa sắt to ở nhà ngủ cho chúng tôi ra sân và vườn đằng trước trại chơi, ở đó có hai quả cầu tròn to tướng, rồi bập bênh, đu,…

Trại ở gần Bách thảo nên các cô cũng hay đưa chúng tôi đi chơi sang vườn Bách thú. Từ 20 Thụy Khê, chúng tôi dắt tay nhau đi bộ sang vườn Bách thú. Tôi vẫn còn nhớ chuồng hổ và sư tử nằm gần ở phía đường Ngọc Hà. Có lần một con khỉ ở vườn Bách thú đã sổng chuồng và chạy sang Trại chúng tôi, và khi đó tôi nghe nói đã vuốt má một bạn, hình như là Thanh Hương, khi buổi chiều các cô mở cửa cho chúng tôi ra sân chơi đằng trước; điều này gây cho tôi cảm giác hư hư thực thực cho đến tận bây giờ. Buổi đêm nghe tiếng hổ gầm, có khi tôi còn nằm mơ thấy hổ cũng bị sổng chuồng chạy sang Trại.

Hồi đó ở trại tôi béo lắm, hai má xị ra – mọi người gọi là má bánh đúc và đỏ au như hai quả cà chua. Thế mà tôi nhớ có những tối đôi lần tôi còn được các cô gọi ra uống thêm sữa vì tháng đó bị sụt cân. Theo lịch trình nào đó quý hay tháng, buổi tối các cô còn cho chúng tôi uống dầu cá, không phải viên như bây giờ mà là nước, mỗi người phải uống một thìa, cái cảm giác tanh tanh đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ.

Tôi không nhớ khi tôi học lớp C hay B thì chúng tôi được gặp Bác Hồ, giống như câu chuyện “Ai ngoan được ăn kẹo” trong sách giáo khoa cấp I ngày trước.

Ở ngay trước cửa trại là đường tàu điện. Có một thứ Bảy, bố tôi đã đón hai chị em về nhà bằng tàu điện. Khi xuống đến Hàng Bài để về nhà ở Hàng Chuối, bố tôi bế tôi xuống trước và nhờ một chú bế em tôi đưa qua cửa sổ của tàu, nhưng chưa kịp thì tàu chuyển bánh, thế là em tôi vẫn đang ngồi trên tàu và tiếp tục đi. Cho đến giờ tôi vẫn nhớ cả tầng 2 khu tập thể nhà tôi ở có: Bác Ái, cô Nhạn – chú Khánh, cô Dung – chú Phương đã lo lắng như thế nào. Sau đó bố tôi đã tìm thấy em tôi ở Đồn Công an Hàng Trống. Chú ở trên tàu đã đưa em tôi tới gửi ở đó.

Những năm tháng ở Trại Sơ tán…

Chiến tranh phá hoại cả Trại đi sơ tán ở Sơn Tây, ở một làng có nhiều bưởi, sau này tôi mới biết đó là làng cổ Đường Lâm. Mùa Hè hoa bưởi nở trắng xóa, thơm sực. Trước khi vào làng có một con sông nhỏ, nước rất xanh, thỉnh thoảng các cô dẫn chúng tôi ra sông. Cô Lệ người Quảng Bình, quê cô ở bên sông Nhật Lệ nên cô bơi rất giỏi, thậm chí còn lặn được xuống nước. Chúng tôi ở Đường Lâm một thời gian ngắn, sau đó chuyển lên Lập Thạch, Vĩnh Phú

Đầu tiên chúng tôi ở Kha Vũ, trước mặt thôn có một cánh đồng nhỏ tiếp đó là quả đồi. Đằng sau thôn cũng là quả đồi mà buổi chiều ăn cơm xong chúng tôi hay ra sau đồi chơi hái sim và quả lạc tiên; tôi còn nhớ trên đồi rất nhiều hoa mua tím, còn dọc đường cái là hàng cây bạch đàn. Trên cây bạch đàn có những con châu chấu rất to bằng ngón tay cái hay chân cái mà chúng tôi gọi là châu chấu voi. Đi qua quả đồi sau nhà là sang thôn Cẩm Bình nơi các anh chị lớn ở đó. Trên đường sang thôn Cẩm Bình có một giếng nước tự nhiên gọi là giếng Ngô. Chúng tôi thường nhổ tóc sâu cho bác Sầm bằng hạt thóc. Chị Tạ Linh là người nhổ giỏi nhất. Mỗi buổi chiều ra sau đồi chơi là cô Tụy Phương lại đến thăm chúng tôi. Cô hay kể chuyện, lâu ngày tôi đã không nhớ cốt chuyện, nhưng cái câu trong bài hát của câu chuyện đó thì tôi vẫn nhớ:

“Ông có một cây đàn và một cái trống con

Trong hang có năm con cáo, cáo thứ năm là cháu của ông.”

Khi từ Hà Nội sơ tán lên Kha Vũ là chúng tôi bắt đầu học vỡ lòng. Lúc này các trại ở Yên Lãng, rồi Trại Nhi đồng miền Nam cũng tập trung về đây. Lớp tôi bây giờ có thêm các bạn như: Hoàng Sa con cô Diệm, Minh Hương con cô Quách Châu, Ngọc Hoa con cô Hồng Hạnh, Kim Xuân con cô Kim Anh, Nghị con cô Đào Châu,… Cô Khanh dạy chúng tôi học vỡ lòng. Tôi còn nhớ những ngày đầu tiên học chữ, tôi không sao đưa bút chì cho được nét cong của chữ, chữ của tôi nó cứ vuông hệt như ô vuông của vở ô li. Cuối năm học, cô dạy chúng tôi viết thư cho bố mẹ. Các mẹ xem thư đều thấy các bức thư giống hệt nhau vì không phải chúng tôi tự nghĩ ra mà cô đọc cho chúng tôi chép, có khác chăng chỉ là có bạn đã viết: Con chúc bố mẹ mạnh khẻo. Cho đến bây giờ khi viết chúc sức khỏe cho ai tôi vẫn phải cẩn thận đánh vần lại chữ đó. Một kỷ niệm không thể nào quên. Ở Kha Vũ, đôi lần các cô cho Việt Hoa và tôi sang Cẩm Bình để chơi với chị Minh Hạnh, chị của Việt Hoa, có khi còn được ngủ lại đêm ở đó.

Khi học lớp 1, chúng tôi chuyển sang xóm Si, lúc này các anh chị lớn cũng chuyển về đây không còn ở Cẩm Bình nữa. Các em bé chưa đi học vẫn ở Kha Vũ. Nhưng hàng ngày chúng tôi vẫn sang Kha Vũ để đi học, lớp học sơ tán ở đó. Tôi nhớ lớp học được đào trong đồi trên lợp lá cọ. Muốn đi vào lớp phải đi theo đường giao thông hào. Ai đi học cũng đội mũ rơm. Gần lớp học, trên đường từ thôn Kha Vũ 1 sang Kha Vũ 2 có cây hoa Hải Đường đỏ. Tôi biết hoa Hải Đường bắt đầu từ đó.

Khi mới sang xóm Si, lúc đó con gái ở nhà bà Bình, con trai ở nhà xe. Đến bây giờ tôi cũng không hiểu sao lại gọi là nhà xe, nhưng ở trước nhà xe có một cái sân khi ô tô của Hội lên hay đậu ở đó. Sau này Trại làm thêm một cái nhà nữa chia làm hai gian, một bên nam, một bên nữ. Trong mỗi gian có hai dãy sạp đan bằng nứa, chúng tôi ngủ ở đó. Có đêm chuột ra nhấm da ở gan bàn chân mà chúng tôi không biết, chỉ sáng ra mới thấy da ở gan bàn chân nham nhở. Cô Hiên ở cùng chúng tôi ở khu nhà này. Cô dạy chúng tôi bài hát:

“Chú chuột cắp trứng ra không biết làm sao kéo đi,

Liền gọi chú khác vô chú kia bàn nhau tức thì

Một chú ôm trứng nằm, vênh cái râu lên trời

Chú kia giơ cái mồm, cắn cái đuôi kéo dài

Hò dô ta,… nào đi lên. Hò dô ta,… ái!”

Cô Hiên nuôi một đàn gà. Lúc đó tôi không hiểu sao gà con mới nở sao có con lông vàng lại có con lông đen trong cùng một đàn. Đầu hồi nhà cô còn trồng cả cây bí. Hàng ngày chúng tôi ra ngắm xem quả bí lớn lên được bằng nào. Có những khi cô huy động chúng tôi xuống nhà ăn chặt từng lát sắn khô thành những miếng nhỏ để nấu cơm cho dễ.

Ở cạnh cái giếng mà chúng tôi ra tắm ở đó có một cây trám xanh. Chúng tôi thường chặt đôi hạt trám lấy nhân trắng để ăn còn hạt cắm xuống nền nhà cho nền đất nó chặt. Từ giếng nước, đi xuống phía dưới là cái phai chúng tôi thường mang quần áo xuống đó giặt, có khi còn tập bơi nữa. Cô giao hẹn ai ngoan thì mới được đi tập bơi.

Ở sơ tán không còn bập bênh và đu nữa, chúng tôi chơi búng đỗ mèo, chơi chuyền, chơi ù, đánh khăng, chơi ô ăn quan. Một trò chơi mà tôi còn nhớ: khoét một lỗ nhỏ xuống dưới đất để một đoạn que bằng gang tay lên ngang lỗ rồi lấy đoạn que dài như cái thước kẻ 30 cm để hất que ở dưới đất lên, một bạn đứng đằng xa chuẩn bị đón như thủ môn bắt gôn, còn người hất que thì hô to: “Xương cày bắt chưa?”, người kia hô lại: “Bắt”, và que được hất lên.

Hồi còn ở Tân Lập, tôi là người thường bị các cô đưa đi bệnh viện Việt Đức để chữa răng. Có lần các cô còn mời cả bệnh viện sang Trại để cắt amiđan cho các cháu. Giống như chị Cẩm Tâm đã kể, ngoài bệnh ghẻ ra, các bạn nữ còn bị chấy. Thỉnh thoảng các cô lại rắc lên đầu chúng tôi một loại thuốc gì đó màu trắng để diệt chấy, sau đó quấn lên đầu mỗi bạn một cái khăn mặt. Có lần làm xong việc đó thì buổi tối cả trại đi xem phim. Hồi đó chúng tôi đã xem rất nhiều phim. Có một phim của Trung Quốc có tên là: “Cờ hồng trên núi thúy” bị mọi người gọi chệch đi là: “Cờ trên núi hồng thúy”. Chúng tôi còn xem cả chèo “Quan âm thị Kính”, “Trần Quốc Toản ra quân” cũng từ ở Trại.

Cô Đạm Liên mẹ của các chị: Thu Hà, Thu Lan, Thu Nga bị mất đột ngột. Trung ương Hội cho xe lên đón các chị ấy về đưa tang mẹ. Khi các chị ấy từ Hà Nội lên, nhìn thấy khăn tang trắng ở trên đầu các chị, lần đầu tiên tôi mới cảm nhận được thế nào là sự mất mát của người thân.

Chị Minh Tâm, anh Xuân Nguyên là những anh chị thuộc thế hệ lớn nhất của Trại Sơ tán. Anh Xuân Nguyên là người có nhiều sáng kiến giúp các cô tạo cho chúng tôi những sinh hoạt tập thể mang tính giải trí. Anh có tài kể chuyện, nhất là truyện trinh thám. Hàng tối Thứ Bảy chúng tôi họp ở nhà ăn, sau khi các cô tổng kết một số việc trong tuần, nhắc nhở, khuyên bảo các cháu điều hay lẽ phải; sau đó là đến lượt anh Nguyên kể chuyện. Đến những đoạn ly kỳ, anh còn vặn đèn bão cho ánh sáng nhỏ lại làm cho câu chuyện càng thêm bí hiểm, hấp dẫn. Anh còn biết chế tạo ra đàn bầu từ ống tre và ống bơ rồi gẩy bài “Vì miền Nam”, chúng tôi nghe mà thấy mê li.

Sau cuộc Tổng tấn công Mậu Thân 1968, anh có sáng kiến: cả Trại chia làm 3 đội thi đua nhau làm việc tốt. Mỗi thành viên của trại, nếu làm được một việc tốt thì tương đương với bao nhiêu điểm, cả đội cộng lại trong cả tuần được bao nhiêu đến tối Thứ Bảy báo cáo với toàn trại. Số điểm của mỗi đội trong một tuần tương ứng với bước tiến của mỗi sư đoàn quân giải phóng, số điểm càng lớn thì càng giải phóng được nhiều cứ điểm của địch. Anh vẽ trên bảng bản đồ Việt Nam, chỉ bước tiến của mỗi đội bằng các mũi tên có màu phấn khác nhau, hàng tuần được biểu thị bằng sự dịch chuyển của các mũi tên và đều hướng về Sài Gòn; đội nào vào đến Sài Gòn đầu tiên là chiến thắng. Đội chúng tôi lúc đó là bé nhất, phải chăng do bé nên làm được ít việc tốt hơn các anh chị lớn nên về cuối cùng. Có lúc toàn Trại tập hành quân như các chú bộ đội. Chúng tôi cũng phải dậy từ lúc trời còn tối, cũng phải đi theo đội hình và tuân thủ một số các quy định trong quân đội.

Những năm tháng ở trại có rất nhiều kỷ niệm đẹp, có lẽ là đẹp nhất trong cuộc đời của tôi. Bố mẹ chúng tôi rất biết ơn các cô vì đã chăm sóc và nuôi dạy chúng tôi để bố mẹ có thể hoàn toàn yên tâm công tác. Chúng tôi cũng vô cùng cảm ơn các cô vì đã tạo cho chúng tôi một cuộc sống tập thể vui vẻ, nhân ái trong những năm tháng chiến tranh ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Cầu mong cho các cô mạnh khỏe, trường thọ để chứng kiến sự trưởng thành của các thế hệ học sinh do mình nuôi dưỡng và dạy dỗ.


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Danh mục

%d bloggers like this: